(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.280. अध्यायः 280
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति मोक्षोपायप्रतिपादनम्॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच। 12-280-0x(6353)(76493)
मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान्नानुपायतः।
तमुपायं यथान्यायं श्रोतुमिच्छामि भारत॥ 12-280-1(76494)
भीष्म उवाच। 12-280-2x(6354)
त्वय्येवैतन्महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम्।
यदुपायेन सर्वार्थं नित्यं मृगयसेऽनघ॥ 12-280-2(76495)
करणे घटस्य या बुद्धिर्घटोत्पत्तौ न सा मता।
एवं धर्माभ्यपायेषु नान्यद्धर्मेषु कारणम्॥ 12-280-3(76496)
पूर्वे समुद्रे यः पन्थाः स न गच्छति पश्चिमम्।
एकः पन्था हि मोक्षस्य तन्मे विस्तरतः शृणु॥ 12-280-4(76497)
क्षमया क्रोधमुच्छिन्द्यात्कामं संकल्पवर्जनात्।
सत्वसंसेवानद्धीरो निद्रामुच्छेत्तुमर्हति॥ 12-280-5(76498)
अप्रमादाद्भयं रक्षेच्छ्वासं क्षेत्रज्ञशीलनात्।
इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत्॥ 12-280-6(76499)
भ्रमं संमोहमावर्तमभ्यासाद्विनिवर्तयेत्।
निद्रां चाप्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित्॥ 12-280-7(76500)
उपद्रवांस्तथा रोगान्हितजीर्णमिताशनात्।
लोभं मोहं च संतोषाद्विषयांस्तत्त्वदर्शनात्॥ 12-280-8(76501)
अनुक्रोशादधर्मं च जयेद्धर्ममवेक्षया।
आयत्या च जयेदाशामर्थं सङ्गविवर्जनात्॥ 12-280-9(76502)
अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधं योगेन पण्डितः।
कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः॥ 12-280-10(76503)
उत्थानेन जयेत्तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत्।
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत्॥ 12-280-11(76504)
यच्छेद्वाङ्भनसी बुद्ध्या तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा।
ज्ञानमात्मा महान्यच्छेत्तं यच्छेज्ज्ञानमात्मनः॥ 12-280-12(76505)
तदेतदुपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा।
योगदोषान्समुच्छिद्यात्पञ्च यान्कवयो विदुः॥ 12-280-13(76506)
कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम्।
परित्यज्य निषेवेत तथेमान्योगसाधनान्॥ 12-280-14(76507)
ध्यानमध्ययनं दानं सत्यं ह्रीरार्जवं क्षमा।
शौचमाहारतः शुद्धिरिन्द्रियाणां च संयमः॥ 12-280-15(76508)
एतैर्विवर्धते तेजः पाप्मानमपहन्ति च।
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते॥ 12-280-16(76509)
धूतपापः स तेजस्वी लध्वाहारो जितेन्द्रियः।
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद्ब्रह्मणः पदम्॥ 12-280-17(76510)
अमूढत्वमसङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम्।
अदैन्यमनुदीर्णत्वमनुद्वेगो व्यवस्थितिः॥ 12-280-18(76511)
एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः।
तथा वाक्कायमनसां नियमः कामतोऽन्यथा॥ ॥ 12-280-19(76512)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि अशीत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 280॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-280-9 अयेद्धर्ममुपेक्षयेति ट. थ. ध. पाठः॥ 12-280-12 ज्ञानमात्मावबोधेन यच्छेदात्मानमात्मनेति झ. पाठः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.